XÂY DỰNG VĂN PHONG CHUẨN MỰC GÓP PHẦN KIẾN TẠO
KHÔNG GIAN VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH
Tác giả: Lê Thị Thuý
Đơn vị: Đảng viên Chi bộ - Giáo viên trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh
Ngôn ngữ là một trong những thành tố cốt lõi làm nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc. Trong đời sống xã hội, con người không chỉ được nhận diện qua hành động, lối sống mà còn được phản ánh qua cách nói, cách viết và cách biểu đạt tư tưởng. Bởi vậy, từ lâu cha ông ta đã đúc kết rằng: “Một văn phong chuẩn mực không chỉ phản ánh trình độ học vấn mà còn thể hiện phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, thái độ ứng xử và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng”.
Ngày nay, khi Thành phố Hồ Chí Minh triển khai sâu rộng việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, yêu cầu về xây dựng văn hóa không chỉ dừng lại ở những công trình vật chất hay các hoạt động tuyên truyền, mà cần được thẩm thấu vào từng hành vi ứng xử, từng lời nói và từng trang viết của mỗi cán bộ, đảng viên, giáo viên, học sinh và người dân. Trong bối cảnh ấy, xây dựng văn phong chuẩn mực chính là một trong những con đường thiết thực để hiện thực hóa những giá trị tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh trong đời sống hiện đại.
1. Một văn phong chuẩn mực – Một biểu hiện của văn hóa và nhân cách
Văn phong không đơn thuần là hình thức diễn đạt bằng ngôn ngữ mà còn là phương thức biểu hiện tư duy, thế giới quan, nhân sinh quan và hệ giá trị của mỗi con người. Thông qua cách lựa chọn từ ngữ, tổ chức lập luận và diễn đạt quan điểm, người đọc có thể nhận diện trình độ nhận thức, vốn văn hóa cũng như phẩm chất của người viết.
Hành trình tìm hiểu, nghiên cứu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh
(Nguồn: Tác giả)
Một văn phong chuẩn mực phải bảo đảm sự chính xác về ngôn ngữ, logic trong tư duy, trong sáng trong diễn đạt, trung thực trong thông tin, nhân văn trong thái độ và có trách nhiệm đối với người đọc cũng như xã hội. Vì vậy, văn phong không chỉ là kỹ năng sử dụng ngôn ngữ mà còn là sự kết tinh của tri thức, văn hóa và đạo đức.
Đối với cán bộ, văn phong phản ánh tinh thần tận tụy, trách nhiệm trong phục vụ Nhân dân; đối với giáo viên, đó là biểu hiện của trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm và sức lan tỏa các giá trị giáo dục; còn đối với học sinh, văn phong là thước đo quá trình hình thành tư duy khoa học, nhân cách và văn hóa ứng xử.
Nếu xét từ góc độ giáo dục, chất lượng của một nền giáo dục không chỉ được đánh giá qua lượng kiến thức người học tiếp thu mà còn thể hiện ở khả năng sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, biết tôn trọng sự thật, diễn đạt quan điểm khách quan, có lập luận và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.
2. Phong cách ngôn ngữ Hồ Chí Minh – Sự mẫu mực của văn phong cách mạng
Di sản văn học, báo chí và chính luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh là mẫu mực về phong cách ngôn ngữ cách mạng, kết tinh hài hòa giữa tư duy của một nhà tư tưởng lớn, bản lĩnh của một nhà cách mạng và tâm hồn của một nhà văn hóa. Giá trị bền vững của văn phong Hồ Chí Minh không nằm ở sự cầu kỳ của câu chữ mà ở khả năng truyền tải những tư tưởng lớn bằng ngôn ngữ giản dị, trong sáng, chính xác và giàu sức thuyết phục.
Từ Bản án chế độ thực dân Pháp, Đường Kách mệnh, Tuyên ngôn Độc lập, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, Di chúc đến hàng nghìn bài báo, thư và bài nói, Người luôn lấy Nhân dân làm trung tâm, hướng ngôn ngữ vào mục tiêu giáo dục, giác ngộ và đoàn kết quần chúng. Văn phong của Hồ Chí Minh nổi bật với những đặc trưng cơ bản như chính xác, ngắn gọn, trong sáng, gần gũi, logic, giàu sức thuyết phục và thống nhất giữa lời nói với việc làm.
Những đặc điểm ấy không chỉ tạo nên giá trị trường tồn của di sản Hồ Chí Minh mà còn là chuẩn mực để đội ngũ cán bộ, giáo viên và học sinh học tập, rèn luyện trong quá trình xây dựng văn hóa giao tiếp, văn hóa ngôn ngữ và góp phần kiến tạo Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong nhà trường cũng như trong đời sống xã hội.
3. Văn phong chuẩn mực trong việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh
Không gian văn hóa Hồ Chí Minh là sự kết tinh các giá trị vật chất và tinh thần phản ánh tư tưởng, đạo đức và phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong đời sống xã hội. Nếu các công trình như tượng đài, bảo tàng hay phòng truyền thống tạo nên không gian văn hóa hữu hình, thì văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp và đặc biệt là văn hóa ngôn ngữ lại hình thành không gian văn hóa vô hình với sức lan tỏa sâu rộng và bền vững hơn.
Trong môi trường giáo dục, mỗi bài giảng của giáo viên, mỗi bài viết, mỗi một văn bản hành chính, bài đăng trên website, fanpage hay cách ứng xử trên mạng xã hội đều góp phần định hình bản sắc văn hóa của nhà trường. Một ngôi trường chỉ thực sự trở thành không gian văn hóa Hồ Chí Minh khi ngôn ngữ được sử dụng một cách chuẩn mực, trung thực, nhân văn và có trách nhiệm.
Hành trình về Nguồn của Chi bộ trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh
(Nguồn: Chi bộ trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh)
Ngược lại, những lời nói thiếu chuẩn mực, văn bản thiếu tính giáo dục hay các phát ngôn cực đoan trên không gian mạng sẽ làm suy giảm giá trị văn hóa của môi trường giáo dục. Trong bối cảnh chuyển đổi số, khi không gian văn hóa được mở rộng từ lớp học đến môi trường trực tuyến, mỗi lời nói, mỗi bài viết và mỗi thông điệp được chia sẻ đều trở thành phương tiện lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh một cách thiết thực và bền vững.
4. Kiến tạo một văn phong chuẩn mực – Từ nhận thức đến hành động thực tiễn
Xây dựng văn phong chuẩn mực cần được xác định là một quá trình giáo dục lâu dài, gắn với việc hình thành văn hóa học đường và xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, thay vì chỉ dừng lại ở những phong trào mang tính thời điểm. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, giáo viên và học sinh. Nhà trường cần xây dựng môi trường ngôn ngữ văn minh thông qua các quy tắc ứng xử, khuyến khích sử dụng tiếng Việt trong sáng, chuẩn mực trong mọi hoạt động dạy học, quản lý và truyền thông, đồng thời tổ chức các chuyên đề, cuộc thi viết, hùng biện và kể chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm bồi dưỡng kỹ năng diễn đạt và văn hóa phát ngôn.
Đối với giáo viên, mỗi bài giảng, giáo án, nhận xét hay công trình nghiên cứu cần thể hiện văn phong chuẩn xác, mạch lạc, khách quan và giàu tính nhân văn, qua đó trở thành tấm gương về văn hóa ngôn ngữ cho học sinh. Về phía học sinh, việc rèn luyện văn phong cần được thực hiện thường xuyên thông qua học tập, nghiên cứu, hoạt động trải nghiệm và giao tiếp trên môi trường số, góp phần hình thành tư duy khoa học, ý thức tôn trọng sự thật, trách nhiệm trong phát ngôn và văn hóa ứng xử.
Lễ biểu dương tập thể, cá nhân có thực hiện tốt Học tập và làm theo tư tưởng đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
(Nguồn: Chi bộ trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh)
Khi mỗi thành viên trong nhà trường đều ý thức sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, nhân văn và có trách nhiệm, văn phong sẽ trở thành một giá trị văn hóa, góp phần lan tỏa tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh trong đời sống giáo dục.
Xây dựng một nền văn phong chuẩn mực không đơn thuần là rèn luyện kỹ năng diễn đạt mà là quá trình kiến tạo văn hóa, bồi dưỡng nhân cách và nuôi dưỡng trách nhiệm công dân. Văn phong, xét đến cùng, phản ánh cách con người tư duy, ứng xử và cống hiến cho xã hội. Học tập phong cách ngôn ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là học tinh thần tôn trọng sự thật, sự giản dị trong biểu đạt, tính nhân văn trong giao tiếp và trách nhiệm trong từng lời nói, câu viết.
Trong hành trình xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, mỗi bài giảng chuẩn mực, mỗi văn bản chính xác, mỗi bài viết giàu tính giáo dục và mỗi phát ngôn có văn hóa sẽ trở thành những "viên gạch" góp phần xây dựng một không gian văn hóa sống động, nơi tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh không chỉ được học tập, tuyên truyền mà còn được hiện thực hóa trong đời sống hằng ngày. Đó cũng chính là con đường để xây dựng một nền giáo dục nhân văn, hiện đại và phát triển bền vững, lấy văn hóa làm nền tảng và con người làm trung tâm của mọi sự đổi mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Tuyên giáo Trung ương. (2023). Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Báo Nhân Dân. (2024, May 19). Lan tỏa giá trị Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong trường học. https://nhandan.vn
3. Báo Sài Gòn Giải Phóng. (2023, September 15). Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong các cơ sở giáo dục. https://www.sggp.org.vn
4. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 5). Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
6. Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. (2022). Đề án xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh. TP.HCM
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português
